|   desde el sureste mexicano

Videoclip demostrativo, profesional, que resalta el trabajo de producción de calzado y artesania de barro de la famosa ciudad de Ticul, ciudad maya de los xiues.

Te chaana’  ku t’aan yook’ool  u yook’oostal u pool K’eek’en.  Kaach le ucho’  le j-koon k’eenoboob  ku manoob xiimbalil yeetel le k’eek’en ku kookob nan u  camiónoob, minan bejoob petrolizados jeex  beejlae,  chen mejen t’uulman bejoob, bey  tuun u  maan le j-koon k’eenoob jonaj jonaj, kaajal kaajal u machmoob u suumil, tak jootuul waa lajuun [...]

Tie k’aayaab  t-mentaj  te’  tu  kajil Ticul,  tumen u  much’  paaxil,  sureños, le tie´ k’aaya’. Le tie  k’aaya’  tiolal juntul xiipal jach yaaj u  puksik’aal tumen tubsaa’  men u juuntul  x-chuupal,  baale’  u   yaak’aabile’  k’aaynaj le chan x-tunk’uruchu tu k’aab  juukul  xii’  chee’, le  ka saschajee’  ka’aj  bin aalbi  tie’  dzook  bin un  xuun p’ajta’al.
Tie [...]

Le  u  tsikbalil le  x-tabaya´ sukan k-uyik tik uchben noloob  waa  mejen palaloob mejen palaloob kutsikbatkoobbejlae´,  yaab le  tie´ tsikbaliloob ku mansaal yeetel  jaach  jats’utstakoob  xaan ku  kimaakoolkoob maak, tuumen  x-tabaye´ ku  biske chan  maakoob ku  chan uu´koob le tie´ chan sut´s  jaao´,  ken  maankoob tu  chuun jun kuul x-yaaxché u  x- tabayi  tune’   [...]

Te  t’aanooba’  ku tsiibatiktoon yoo’le  meyajoob ku menchaja te tu kaajtalil Uspibil, tuux  kaajane x-chan x-ch’uupal ku tsiibatiktoon  biix u  pak’a’al  íik te iche kooloob yeetel  u jejelaasil  paak’aloob jeel u yaantik maak tiaal a jantik,  tiaal ma manik, yeetel ju   pajtaal a koon k-juun p’i’ite’.  Tuumen le pak’loob ku mental  ich  koole’  tiaal u  [...]

Le tie’  tsiikbala’a’  ku mentaaj tuumen juuntuul chan xíipal, juun  tuul biin okoole’  tu  yookool tuune’  kaaj  ala’a’tie’ tan bin yiila,  baale’  ma tu tuuklaje’  yaan  bin juuntuul  xíi’  p’eek  tu  paach nukaaj  chiibil.
Esta historia o mas bien chiste,  realizado por un niño, se trata acerca de un ladrón que estaba  robando sin saber que [...]

Le tiela’ juump’eel chan k’aay, ku kaansaa’ tu naajil xook, tie mejeen pala’aloob tu kaajtalil Uspibil, bejlatune’ ku k’aaykoob tiaal k-much’uyik, yaab k’aayob ku beetkoob ich kastlan t’aan yaan kiine xaane’ ku k’aaykoob maya k’aayoob.
Esta es una canción que enseñan en algunas primarias, en esta ocasión los niños que [...]

Lela’ u tsiibali un tuul maak chen j-xii’ baale’ ku ts’aakik maak, ka  j-k’uuch ti’  juump’eel kaaje’ ka  jup u kaaxte u x-kooleliloob le tie kaajoob, ka j-ala’a’ tie’  biijanoob  bin tu jaal  juunp’eel  jaa’,   ka’a tu maajantá juunp’eel  chan burro tiaal u  see’  k’uuchle’  baale’  ka tu  nat’ee chan  burro biin tu beetaj [...]

U chan tsiikbalil junntuul nojoch maak yaan ti’ juump’eel u yool u tsoon jaach maan ustsi’il yaan u muuk’ le keen u wak’ee u yool u tsoona’ yaab baalcheoob ku kiinsik, pitmaan ku beetik tin juun tuuli’ ku yookol ti’ u laak’.
Esta es [...]

U tsiikbalil yuum balamoob ku yanchajloob ti bin x-yaaxchee’, yaane’ kiakobee’ ku yantal k’aachee’ ku chikbeeskubaj jeex uulme’ u lak’oobee’ kiako’obee’ juumtuul waapach’ maak ku maan xiimbalil ichiil le k’aaxoboob tiaal u kanante, u jeel makoobe’ kiakobe’ ku xuxu’u’koob maak le keen okoob ak’aab ma’ weenek [...]